Việc các cuộc đàm phán nhằm khôi phục thỏa thuận hạt nhân giữa Mỹ và Iran rơi vào bế tắc không chỉ là một thất bại ngoại giao đơn thuần. Nó mở ra một chương mới đầy bất ổn với những hệ lụy sâu rộng đối với an ninh khu vực Trung Đông và trật tự thế giới. Khi chiếc cầu nối ngoại giao bị gãy đổ, cả Washington và Tehran đều đang đứng trước những lựa chọn nghiệt ngã với những kịch bản có thể thay đổi hoàn toàn diện mạo địa chính trị toàn cầu.

1. Iran đẩy mạnh chương trình làm giàu Uranium

Hệ quả trực tiếp và đáng lo ngại nhất khi đàm phán đổ vỡ chính là việc Iran không còn bị ràng buộc bởi bất kỳ giới hạn nào trong chương trình hạt nhân của mình. Các chuyên gia quốc tế cảnh báo rằng Tehran có thể đẩy nhanh quá trình làm giàu uranium lên mức 60% hoặc thậm chí là 90% – ngưỡng cần thiết để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Nếu không có sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), thế giới sẽ rơi vào tình trạng mù mờ về năng lực thực sự của Iran. Điều này tạo ra một "thời điểm bùng phát" (breakout time) cực ngắn, khiến các đối thủ của Iran không còn nhiều thời gian để phản ứng bằng con đường ngoại giao.

2. Nguy cơ xung đột quân sự trực diện

Khi ngoại giao thất bại, tiếng súng thường có xu hướng vang lên. Israel, quốc gia luôn coi hạt nhân Iran là mối đe dọa sinh tồn, đã nhiều lần tuyên bố sẽ không để Tehran sở hữu bom nguyên tử. Một kịch bản tấn công quân sự vào các cơ sở hạt nhân của Iran như Natanz hay Fordow là hoàn toàn có thể xảy ra.

Một cuộc tấn công như vậy có thể kích hoạt một cuộc chiến tranh toàn diện tại Trung Đông. Iran có thể đáp trả thông qua các lực lượng ủy nhiệm như Hezbollah ở Lebanon, Hamas ở Gaza hoặc lực lượng Houthi ở Yemen, tấn công vào các mục tiêu của Mỹ và đồng minh trong khu vực. Sự leo thang này sẽ biến Trung Đông thành một chảo lửa mới, gây bất ổn nghiêm trọng cho an ninh toàn cầu.

3. Áp lực kinh tế và sự xoay trục địa chính trị

Mỹ chắc chắn sẽ thắt chặt các biện pháp trừng phạt kinh tế, thực hiện chiến dịch "áp lực tối đa" phiên bản 2.0. Tuy nhiên, điều này có thể đẩy Iran tiến lại gần hơn với các cường quốc đối trọng của Mỹ là Nga và Trung Quốc.

• Hợp tác quân sự với Nga: Iran có thể tăng cường cung cấp khí tài quân sự cho Nga để đổi lấy công nghệ quốc phòng tiên tiến.
• Liên kết kinh tế với Trung Quốc: Bắc Kinh có thể tiếp tục là khách hàng tiêu thụ dầu mỏ chính của Iran, giúp nước này chống chọi với các lệnh trừng phạt từ phương Tây.

Sự hình thành trục liên minh mới này sẽ làm suy yếu tầm ảnh hưởng của Mỹ và làm phức tạp thêm các nỗ lực cô lập Iran trên trường quốc tế.

4. Tác động đến thị trường năng lượng toàn cầu

Bất kỳ sự bất ổn nào tại eo biển Hormuz – tuyến đường vận tải dầu mỏ huyết mạch của thế giới – cũng sẽ khiến giá dầu thế giới tăng vọt. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang nỗ lực phục hồi sau đại dịch và khủng hoảng năng lượng từ xung đột Nga-Ukraine, một cú sốc giá dầu mới do căng thẳng Mỹ-Iran sẽ là đòn giáng mạnh vào tăng trưởng kinh tế của nhiều quốc gia.

Kết luận

Sự đổ vỡ của các cuộc đàm phán Mỹ - Iran không chỉ là dấu chấm hết cho một thỏa thuận, mà là điểm khởi đầu cho một giai đoạn đối đầu nguy hiểm hơn. Thế giới cần một "Kế hoạch B" đủ khôn ngoan để ngăn chặn một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân và một cuộc chiến tranh mới tại Trung Đông. Tuy nhiên, khi lòng tin giữa các bên đã cạn kiệt, cánh cửa cho hòa bình đang trở nên hẹp hơn bao giờ hết.